Một Đại Dương.
20 nghìn hòn đảo.
Một phần tư Thế giới Nước.
NAM THÁI BÌNH DƯƠNG
Xa xôi và tách biệt,
những hòn đảo Nam Thái Bình Dương có một cuộc sống nội tại.
Một thời gian dài, các loài động vật sinh sống một cách riêng biệt,
cùng sự tiến hóa theo những cách thức kì lạ và gây ngạc nhiên nhất.
Tuy nhiên, cuộc sống trên đảo có cái giá riêng của nó.
Gần đây, những hòn đảo kì lạ này phải hứng chịu hệ quả từ những thay đổi đột ngột.
NHỮNG HÒN ĐẢO XA LẠ
Nằm ở biên giới phía tây của Thái Bình Dương,
là hòn đảo New Guinea,
đảo nhiệt đới lớn nhất thế giới.
Trong những rừng rậm hoang sơ này,
có những sinh vật chỉ mới được khám phá gần đây bởi người phương Tây...
cả những ngọn núi họ chưa bao giờ được dịp chiêm ngưỡng.
Nơi đây là mái nhà của một loài động vật có vú, mà các nhà khoa học
đã tìm thấy vào năm 1994.
Ngay cả cư dân bản địa cũng hiếm khi được thấy,
loài vật này cũng chưa từng được lên phim...
cho đến bây giờ.
Con vật này sống trên cây, nhưng không phải là khỉ.
Loài linh trưởng chưa bao giờ chuyển từ trạng thái sống dưới nước lên hòn đảo này.
Đây là một cái nhìn thoáng qua về loài thú kì dị của một hòn đảo hầu như vô danh...
loài Dingiso.
Với kích thước tương đương một con chó Labrador
và những đặc điểm giống với loài gấu, ngạc nhiên thay, nó lại là một loại kangaroo,
loài kangaroo trên cây.
Nó sống ở độ cao hơn hẳn so với bất kì loài kangaroo nào khác,
với lớp áo lông dày.
Kangaroos thường ăn cỏ,
nhưng ở New Guinea này, chúng trèo hẳn lên cây
nơi tha hồ có những ngọn búp xanh nõn.
Vậy nên, con Dingiso này là một loại kangaroo
sống ở vùng núi cao và cư trú trên cây,
vậy là những hòn đảo này có vẻ thích tạo ra những loài vật lạ thường.
Tại sao vậy?
Bởi chúng tạo ra những cơ hội tuyệt vời
cho những loài sinh vật tìm cách sống thích nghi.
Không có khỉ ở New Guinea,
tạo nên môi trường sống tự do trên cây cho loài kangaroo.
New Guinea là hòn đảo nằm ngay kế bên lục địa Australia rộng lớn.
Khi di chuyển từ phía nam sang đông, tới những hòn đảo nhỏ và xa hơn,
cuộc sống hoang dã thậm chí còn lạ thường hơn.
Hòn đảo nhỏ vô danh New Caledonia tách ra từ lục địa Australia
được kiến tạo cách đây hơn 60 triệu năm.
Đây là mái nhà của một sinh vật với quá trình tiến hóa kì lạ.
Nó có cánh, nhưng không thể bay.
Đó là loài Kagu.
Những gia đình Kagu sống cùng nhau,
với những con thiếu niên vài năm tuổi giúp tuyên bố lãnh thổ của gia đình.
Tất cả những kẻ xâm phạm sẽ bị đẩy lui.
Lúc này là mùa sinh sản,
khi những con đực thắp lại ngọn lửa đam mê với bạn tình trăm năm.
Thật khó để nhận ra mối quan hệ họ hàng giữa Kagu và các loài khác,
như diệc, vẹc,
hay có thể là chim "cu cu".
Họ hàng gần nhất có thể là loài vạc mặt trời ở Nam Mỹ,
7.000 dặm về phía đông.
Trông bề ngoài không mấy ấn tượng,
nhưng loài kagu luôn di chuyển nhẹ nhàng trên mặt đất.
Đôi cánh quá yếu khiến chúng không thể bay được,
nhưng liệu có cần phải bay, khi mà mọi thức ăn chúng cần ở ngay trên mặt đất?
Và bởi không có động vật ăn thịt thống trị hòn đảo,
nên Kagu không có nhiều nhu cầu "bay".
Nhưng cuộc sống thế này cũng không thiếu những mối bận tâm.
Con non mới nở được dấu trong đám lá khô.
Trước cả thế giới rộng lớn vừa mở ra, việc đưa thức ăn vào miệng là cả một thử thách.
Có thể những con sâu gầy nhom không hấp dẫn cho lắm.
Sự ngụy trang của con non giúp chúng tránh được những tên không tặc
như loài quạ New Caledonian.
Thật may mắn, đôi cánh của tổ tiên tỏ ra hữu ích...
khiến con Kagu trông to lớn và đáng sợ hơn.
Kagu có thể là loài vật dị thường của đảo,
nhưng với rất ít động vật ăn thịt tiếp cận những hòn đảo hoang sơ ở Thái Bình Dương,
nên các loài chim không biết bay ở đây trở nên phổ biến hơn bất cứ nơi nào khác.
Những hòn đảo là thế giới của sự đảo lộn,
nơi quá trình tiến hóa tuân theo những trật tự khác biệt.
Phía Bắc New Caledonia là quần đảo Solomon,
nơi tập trung hàng ngàn đảo nhiệt đới.
Với số ít các loài động vật đã đến đây,
những hòn đảo này là thế giới mới đầy rẫy thử thách và cơ hội.
Và để tối ưu hóa những gì đã tìm thấy,
một vài loài đã thích nghi bằng một lối sống hoàn toàn mới.
Một trong những kẻ xâm lăng thành công nhất là thằn lằn bóng,
loài thằn lằn nhỏ với chân ngắn.
Ở quần đảo Solomons, chúng rất đa dạng về cá thể,
nhưng có một loại thằn lằn trong rừng không giống bất kì loài nào khác.
Thằn lằn bóng đuôi khỉ nặng gấp 50 lần thằn lằn bình thường,
và là loài lớn nhất trên thế giới.
Hầu hết thằn lằn sống trên mặt đất, nhưng loại bò sát này thì không.
Là loài duy nhất sở hữu cái đuôi có thể cầm nắm...
và khác với những loại thằn lằn ăn côn trùng,
con vật to lớn chậm chạp này là nhà "ăn chay" bẩm sinh.
Giống như New Guinea, các loài khỉ không sinh sống trên những hòn đảo này,
vậy nên thằn lằn bóng ra sức xâm nhập và phát triển lãnh thổ.
Nó thậm chí còn thiết lập giao kết với những con thằn lằn đuôi khỉ khác,
một đặc điểm hiếm thấy so với nhiều loại bò sát.
Loài thằn lằn này có thể dị thường, nhưng đó chính là cách thức chúng sinh sôi ở đây.
Với một sinh vật ăn cỏ, nơi đây là thiên đường.
Tuy nhiên, với những loài khác, sự tồn tại có vẻ khắc nghiệt hơn.
Sinh vật trên đảo chỉ thành công khi chúng biết tận dụng mọi thứ xung quanh.
Ngay cả những con nhện cũng có tập quán riêng.
Trên đảo Santa Catalina, thuộc quần đảo Solomons,
một ngư dân đang chuẩn bị đánh cá.
Anh ta tìm thấy một mảng lưới nhện,
rất chắc chắn và được chăng thật tinh vi.
Loài cá anh ta đánh bắt không thể dùng lưỡi câu,
miệng của chúng quá hẹp.
Anh ngư dân phải sáng tạo.
Không cần câu hay chỉ câu, chỉ một cái diều nhỏ...
và tơ nhện, bện xoắn vào mồi.
Mồi bằng tơ nhện treo dưới cánh diều,
trôi trên dòng nước, trông như con côn trùng.
Giờ đây anh ta phải thả diều ở nơi có thể có cá tập trung.
Đâu đó dưới lớp nước, đàn cá kìm đang chờ đợi.
Anh ta tập trung chú ý vào cánh diều, nếu nó giật xuống, có nghĩa cá đã cắn câu.
Chả cần phải dùng móc câu.
Hàm răng sắc nhọn và lớp vảy con cá kìm mắc chặt vào tơ nhện.
Thật thông minh, thật hiệu quả...
và với cách này, có thể đánh được rất nhiều cá.
Khả năng thích nghi để tìm kiếm thức ăn cả trên đất liền và trên biển
là tối quan trọng, giúp những con người đầu tiên xâm nhập Thái Bình Dương sống sót.
Nhưng không chỉ là những con thuyền đơn sơ,
những hòn đảo xa xôi hơn ở Thái Bình Dương
là một trong những nơi cuối cùng mà con người khám phá.
Và quần đảo Hawaii là nơi xa xôi nhất trong số đó.
Những hòn đảo này khó tiếp cận đến nỗi trước khi được con người biết đến,
chỉ một loài động vậy hay thực vật mới xuất hiện trong mỗi 35 nghìn năm ở đây.
Với số ít các loài có được may mắn ấy, thì đây là vùng đất của sữa và mật.
Mỏ của con chim này thật hoàn hảo khi lấy mật hoa từ những nụ hoa hình ống.
Chim I'iwi,
loài chim hút mật mỏ dài chỉ có ở Hawaii.
Nhưng khi phiêu dạt đến bờ biển này vào 4 triệu năm trước,
tổ tiên của chúng khác xa hình dạng ngày nay.
Loài chim hút mật đầu tiên trên đảo Hawaii trông giống chim sẻ,
với mỏ ngắn, gần như tương tự với loài chim hút mật Palila hiện đại.
Cái mỏ chắc chắn để bóc tách những vỏ hạt mầm cứng thật hoàn hảo.
Nhưng một khi đến đây, loài chim hút mật tận dụng tối đa lợi thế đó,
tiến hóa thành nhiều cá thể loài với những chiếc mỏ thật đặc biệt.
Loài chim mỏ vẹt Maui có mỏ lưỡi liềm chắc khỏe,
để tìm kiếm ấu trùng trong thân gỗ mục.
Còn đây là loài "Akiapola'au",
với cái mỏ thuộc hàng "nổi" nhất trong họ nhà chim.
Hàm dưới thẳng, hình cái đục
có thể chọc thủng vỏ cây và hút nhựa...
trong khi hàm trên cong và dài dùng để lôi ấu trùng ra.
Nó gần giống như cái mỏ khui trong dao nhíp của quân đội Thụy Sĩ.
Ngạc nhiên thay, một loài chim sẻ đơn nhất đã phân hóa thành 58 dạng cá thể khác nhau.
Là bởi vì những loài chim với vai trò tương tự,
như chim búa và gõ kiến không xuất hiện trên đảo.
Cư trú trên vùng đất liền Thái Bình Dương là một sự mạo hiểm.
Hầu hết các đảo đều nhỏ, thấp và đồng dạng,
với rất ít lựa chọn hình thái sinh tồn.
Nhưng có một quần đảo thực sự đã đi ngược lại xu thế trên.
Hai trong số những hòn đảo lớn nhất ở đây có mọi thứ mà một kẻ lang bạt mơ ước.
Nơi đây cư trú những sinh vật lạ thường, với sự đa dạng hóa cao hơn
bất cứ nơi nào của vùng Nam Thái Bình Dương.
Những thung lũng giữa rừng, sông ngòi chằng chịt, và những ngọn núi với sông băng trên đỉnh...
đó chính là New Zealand.
Trải dài 1 ngàn dặm với xương sống là một hệ thống núi
vươn cao hơn một dặm rưỡi so với mực nước biển,
New Zealand là một thế giới đầy cơ hội
cho những sinh vật tìm thấy miền đất này.
Ở những hòn đảo tận cùng thế giới
có những sinh vật độc đáo cư ngụ.
Những con vẹt Al-pơ, có tên "kea" theo tiếng kêu của chúng.
Sống ở nơi cao hơn tất cả những loài vẹt khác,
đây có thể là loài chim hiếu động nhất trên Trái đất.
Nhưng hầu hết sinh vật tiên phong đến New Zealand sống ở vùng rừng rậm bên dưới.
Và nơi đây cũng mang lại hình thái cư trú tự nhiên kì lạ cho những hòn đảo,
hãy cứ mong được thấy những gì không thể ngờ tới.
Và điều cuối cùng bạn hi vọng được nhìn thấy ở đây...
là chim cánh cụt.
Đây là những con cánh cụt có mào vùng Fiordland,
được đặt tên theo mũi đất phía nam New Zealand, và kiểu đầu "táo bạo" của chúng.
Chúng đang trên lộ trình hàng ngày ra biển.
Cho dù cư trú trong rừng, chúng vẫn chưa đánh mất khẩu vị cho món cá.
Vậy tại sao những cánh rừng này lại hấp dẫn lũ chim cánh cụt?
Nguyên do bởi nơi đây không có loài thú ăn thịt,
và là nơi nuôi con non an toàn.
Một dòng suối tinh khiết xuyên qua rừng tạo nên con đường cao tốc thuận tiện
cho chim bố mẹ trở về nhà từ chuyến đi, với họng diều đầy thức ăn.
Sinh ra trong rừng, chúng ở yên trong rừng,
trong khi bố mẹ mang cá trực tiếp từ biển về.
Chúng có thể nghe thấy tiếng sóng nước, thậm chí ngửi cả mùi bụi nước,
nhưng lại chưa có ý niệm về hình dạng.
Những con non này sẽ chưa có chuyến công du ra biển đầu tiên
cho tới khi tròn 3 tháng tuổi,
đến khi rốt cuộc chúng có thể tự lo một cuộc săn cá.
Cách 1.500 dặm từ lục địa gần nhất,
New Zealand nằm ngoài tầm tiếp cận của hầu hết động vật có vú.
Bên cạnh thú biển có vú, những con vật duy nhất đã thành công,
trước khi con người đặt chân đến đây, là những loài có cánh.
Những con dơi.
Đây là loại dơi đuôi ngắn.
Chúng ngủ trong các hốc cây và ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm.
Khoảng cách không là vấn đề.
Nhưng những con dơi này đã sống cuộc sống trên đảo quá lâu
không cần phải trở nên "khác biệt".
Và chúng không phải là loài duy nhất.
Bọ hung là họ hàng nguyên thủy của châu chấu, nhưng chúng không biết bay.
Nhìn thấy cơ hội, đàn dơi nhào xuống.
Suy cho cùng, sao phải tốn năng lượng săn đuổi con mồi trên trời,
trong khi dưới mặt đất lại có vô khối?
Loài côn trùng ban đêm của New Zealand đang nằm dưới quyền sinh sát của lũ dơi.
Một vài con cố gắng kháng cự...
nhưng chẳng ích gì với đạo quân giết chóc này.
Những con dơi có màng đặc biệt bảo vệ đôi cánh,
như thế sẽ hiệu quả hơn để đào bới dưới đám lá.
Nên ngay cả sâu bọ cũng không yên thân.
Con dơi đầu tiên
tiến hóa từ loại thú có vú giống chuột cách đây hàng triệu năm.
Ở New Zealand, dường như sự tiến hóa lại đảo chiều.
Và nếu loài dơi New Zealand có cuộc tiến hóa thành chuột,
điều gì sẽ xảy ra với lũ chim đây?
Trong những cánh rừng này
có một loài chim sống khác với cuộc sống mà một con chim có thể có.
Là loài ăn đêm, tuy thỉnh thoảng nó tỉnh giấc trước hoàng hôn.
Những chiếc râu giúp nó định hướng trong bóng tối.
Thuộc họ vẹt, và nặng tới 4kg, nó là loài vẹt nặng nhất thế giới.
Vâng, bạn đoán chuẩn đấy, anh chàng không bay được.
Hãy chiêm ngưỡng loài vẹt Kakapo.
Quá nặng với đôi cánh ngắn ngủn để có thể bay lượn,
thay vào đó, nó trèo cây.
Kakapo đã từng là một trong những loài ăn cỏ thành công
và phong phú nhất ở New Zealand, loài Kiwi, tương đương loài thỏ của chúng ta.
Năm 1899, nhà thám hiểm Charlie Douglas đã viết, "Có thể thấy chúng vào đêm trăng sáng
"bằng cách rung nhẹ thân hay bụi cây
"cho đến khi chúng ngã nhào xuống đất... như thể rung cây chờ táo rụng."
Món khoái khẩu của chúng ở tít trên cao, hạt mầm của cây rimu.
Loại quả này cung cấp năng lượng tái tạo cho Kakapo
và chúng chỉ sinh sản vào thời điểm loại cây này chín rộ,
khoảng 4 năm một lần.
Kakapo sinh sản chậm hơn các loài chim khác,
nhưng chúng lại sống lâu hơn,
có khi là hơn 100 năm.
Bài hát của chim đực cũng đặc sắc như bản thân nó.
Giống tiếng ếch hơn là vẹt, âm thanh có thể nghe thấy từ xa 3 dặm.
Vào mùa sinh sản, con đực sẽ kèn trống liên miên tới 8 tiếng mỗi đêm,
trong vòng 3 tháng.
Nhưng con cái chỉ phản ứng vào thời điểm bội thu mầm Rimu.
Nên trong khi loài chim này làm tổ như vẹt,
không may, nó lại không sinh sản như vậy.
Số lượng cá thể, bởi vậy cũng giảm sút đáng kể.
Ngày nay, chưa đầy 100 con Kakapo còn sống...
và những con non quý giá nhận được bàn tay giúp đỡ.
Việc nuôi tập trung đã giúp gia tăng số lượng cá thể loài
từ chỉ 51 con năm 1995
đến con số 91 ngày nay.
Chúng đã từng có đến hàng trăm ngàn con.
Ngày nay, tương lai của loài Kakapo thực sự trong tay chúng ta.
Lúc này, khu rừng đã hoàn toàn trống vắng?
Thực tế, các loài cây đang đứng trước hiểm họa chưa từng có.
Có một mối nguy lẩn khuất trong đám lá kia.
Suốt cả ngày, nó thiu thiu ngủ.
Nhưng khi bóng tối ngự trị, một kẻ xâm lăng hiện nguyên hình.
Mắt sáng và đuôi rậm, con vật cuối cùng đã xuất hiện.
Loài cáo túi Australia.
Được nhập khẩu để lấy lông từ 2 thế kỉ trước,
chúng nhanh chóng trở thành đại họa, tàn phá nguồn thực vật ở đây.
Cuộc chiến chống lại loài vật này đã nổ ra.
Bẫy và độc dược giăng khắp mọi nơi.
Tuy vậy, ngày nay, số lượng cáo túi vẫn vượt xa loài Kakapo.
70 triệu cáo túi hoành hành khắp mọi cánh rừng New Zealand.
Ở nơi mà loài chim thất bại, thú có túi sẽ thành công.
Nhưng tại sao? Cáo có túi là những kẻ nhập cư không chủ định,
trong khi vẹt Kakapo đã cư trú trong suốt hàng thiên niên kỉ,
thích nghi một cách hoàn hảo với khu rừng này.
Điều trớ trêu đó tuyệt nhiên không phải là duy nhất với cáo túi hay vẹt Kakapo.
Băng qua Thái Bình Dương, những tình huống tương tự hé lộ.
Những đảo nhỏ ngoài khơi New Zealand
nơi cư ngụ cuối cùng cho những loài đã biến mất trên hai đảo chính.
Đảo Stephens,
một dặm vuông các khối đá đội lên từ biển.
Đây là quê hương của một hóa thạch sống,
một sinh vật cổ, hầu như nguyên vẹn qua hơn 100 triệu năm.
Thằn lằn Tuatara.
Một nửa số thằn lằn này trên thế giới cư trú trên đảo.
Trong suốt triều đại của khủng long,
tổ tiên thằn lằn Tuatara ở khắp mọi nơi.
Chúng sống sót qua tai họa đã khiến khủng long diệt chủng,
nhưng rồi không cạnh tranh nổi với sinh vật có vú
và dần biến mất khắp mọi nơi...
ngoại trừ New Zealand, hòn đảo không thuộc về động vật có vú.
Không như loài hữu nhũ, thằn lằn Tuatara có nhịp sống chậm rãi.
Từng ngày trôi qua
trong khi chúng không buồn động tay chân...
có khi chỉ thở 1 nhịp trong 1 tiếng đồng hồ.
Tuatara ăn châu chấu,
bọ cánh cứng và các loài không xương sống...
nhưng chúng có vẻ không phải là những tay thợ săn giỏi.
Thậm chí, sau hàng trăm triệu năm thực hành,
sự phối hợp mắt - miệng vẫn không được như ý.
"Sự sống thuộc về kẻ thích nghi" dường như không hợp với loài thằn lằn này.
Sự tồn tại của thằn lằn Tuatara, đầu tiên là ở New Zealand, ngày nay là trên đảo Stephens,
chứng tỏ rằng,
đảo là nơi cư trú an toàn, ít nhất là cho tới khi bị xâm chiếm.
Thật may cho thằn lằn Tuatara trên đảo Stephens,
nó đã sống sót qua cuộc xâm lăng của thú có vú.
Nhưng với một số loài động vật hoang dã nơi đây,
cuộc xâm lăng đó mang đến nhiều thảm họa.
Hòn đảo không có người và bị bỏ hang trên diện rộng,
nhưng tất cả đã thay đổi cùng với việc xây dựng ngọn hải đăng này, vào năm 1894.
Khi người quản lí mới được bổ nhiệm, ông Lyall,
tìm thấy loại chim hồng tước lạ trên đảo,
ông này đã gửi một mẫu đến Luân Đôn để phân tích nhận dạng.
Như nhiều loài chim trên đảo, nó không biết bay.
Và có thể đó là lí do ông Lyall không phải là người đầu tiên tìm ra loài chim nơi đây,
mà là người bạn bốn chân của ông.
Loài mèo Tibbles tỏ ra là nhà đi săn cự phách.
Trên thực tế, nó cừ đến nỗi,
một năm sau, khi loài chim được tuyên bố thuộc một chủng loài mới,
ông Lyall cuối cùng phải thông báo với cộng đồng khoa học rằng
loài hồng tước đã tuyệt chủng.
Thực ra, Tibbles không phải là loài mèo duy nhất chịu trách nhiệm,
mà rằng sự dễ dàng giết chết của loài hồng tước đảo Stefends
mới đáng báo động.
Loài mèo rời đảo Stephens, nhưng đã quá muộn cho những con chim.
Những mẫu vật bảo tàng được gỡ từ miệng mèo chỉ rõ,
sự suy luận rằng hồng hạc không biết bay là không thể tránh khỏi.
Vậy đây dường như là sự đánh đổi.
Cuộc sống tự do trên đảo cho phép loài chim nơi lỏng tính cảnh giác,
và đánh mất khả năng tự vệ.
Trên những hòn đảo chính của New Zealand,
những kịch bản tương tự tái diễn hàng ngày.
Những cánh rừng ngự trị bởi loài thông Kauri, một thời bao phủ khắp Đảo Bắc.
Tàn tích sót lại cho thấy chúng đã có từ hàng thiên niên kỉ,
nhưng thị giác lại dễ bị đánh lừa.
Vài thế kỉ trước đây,
cánh rừng này luôn vang vọng tiếng hót gọi bầy kì lạ và tuyệt vời của chim chóc.
Loài nổi tiếng nhất là chim Moa không cánh,
trông hơi giống đà điểu, nhưng cao hơn cả một con voi.
Và còn nhiều những loại chim khác
mà tiếng hót của chúng, giờ đây chỉ còn trong kí ức.
Giọng hót và những thanh âm mà chúng ta đang nghe
là của tất cả những loài đã biến mất
từ các cánh rừng thuộc hòn đảo chính này.
Không thể chỉ đổ lỗi cho mèo Tibbles và họ hàng của nó. Loài người đã mang đến vùng biển này
hàng loạt những kẻ cạnh tranh và thú ăn thịt có vú.
Ngày nay, người dân New Zealand đang cố cải thiện điều đó.
Đây là loài cây nổi tiếng nhất mảnh đất này.
Tane Mahuta, Chúa tể rừng xanh.
Thân cây thông này chứa nhiều gỗ hơn bất cứ loại cây nhiệt đới nào khác.
Các nhà bảo tồn đang làm việc cật lực, nhằm tôn tạo và nuôi dưỡng những cánh rừng đặc biệt này.
Việc thu thập hạt mầm Kauri đảm bảo chắc chắn rằng, cây con sẽ sinh trưởng
và rừng sẽ đạt đến quy mô trước đây.
Trong khi đó, các loài sinh vật xâm lăng cũng được kiểm soát.
Những loài chim chỉ cư trú tại những đảo nhỏ xa xôi
giờ đây đang được mang trở lại những khu rừng rộng lớn này.
Trở lại với Hawaii, hòn đảo cách biệt nhất trong mọi đảo,
bạn có thể thấy, đời sống hoang dã đặc sắc đã được chăm sóc tốt hơn.
Trên những vùng đất thấp, những rừng nhiệt đới duyên hải xanh tốt và tràn đầy sức sống.
Nhưng không phải sức sống từ bản xứ.
Không một loại cây hay con vật nào thực sự có gốc gác ở đây.
Loài tắc kè hoa Jackson từ Nam Phi tới đây như là những con vật cảnh kì lạ.
Khướu mông trắng từ Ấn Độ và chim giáo chủ phương bắc từ Bắc Mĩ
được mang đến bổ sung thêm cho chim bản địa,
trong khi họa mi mỏ đỏ là loài chim cảnh từ Trung Hoa.
Và họa mi mắt trắng Nhật Bản được nhập khẩu nhằm kiểm soát nạn côn trùng.
Trước con người, trong mỗi 35 ngàn năm chỉ có một loài mới đặt chân lên Hawaii.
Giờ đây con số lên tới 50 loài mới mỗi năm.
Nhưng kẻ xâm lăng ở khắp mọi nơi,
và một vài trong số chúng có tầm ảnh hưởng quan trọng.
Trong nỗ lực khống chế loài chuột du nhập vào đảo,
người ta mang cầy mang-gut Ấn Độ đến Hawaii.
Thật không may, không ai tính đến việc chuột là loài ăn đêm
trong khi cầy mang-gut lại đi săn ban ngày,
nên thay vào đó, những con cầy đói chuyển mục tiêu
sang tàn sát cuộc sống của loài chim nơi đây.
Hàng ngàn loài phải cảm ơn con người
đã mang chúng đến khắp các đảo trên Thái Bình Dương.
Nhưng có một con vật luôn là bạn đồng hành đáng giá
mỗi khi con người chu du trên đại dương này.
Bất cứ nơi đâu có dấu chân người,
ở đó có loài lợn.
Ở Vanuatu, cách 1.200 dặm về phía bắc New Zealand,
cư dân đảo Tanna đang tập trung vào một lễ hội.
Tương tự một chiếc xe đắt tiền của phương Tây,
nơi đây, lợn là biểu tượng của sự giàu có và địa vị.
Lễ hội Toka đánh dấu sự chấm dứt cuộc chiến giữa các bộ tộc,
và lợn được đặt ở vị trí trung tâm.
Để dự hội, mỗi làng phải mang đến lễ vật,
đó là rất nhiều lợn.
Một vài con được hiến tế cho bữa tiệc, số khác được thả đi.
Nhưng để mang một trong số những con lợn về nhà,
một gia đình phải thỏa thuận trả lại món nợ, vào một ngày khác...
món nợ những con lợn
điều này giúp thắt chặt mối quan hệ giữa các làng khác nhau.
Những lễ hội chính xoay quanh việc cho và nhận món tài sản đáng giá này.
Và bởi vì hội Toka chỉ diễn ra 3 đến 4 năm một lần,
tất thảy cư dân đều tận dụng cơ hội để chưng diện.
Vũ hội kéo dài trong 3 ngày.
Mỗi làng đều cố nhảy đẹp hơn láng giềng của họ
trong sự phô diễn của cuộc cạnh tranh lành mạnh.
Có thể gọi đây là cuộc thi "Strictly Come Dancing", theo phong cách Vanuatu.
Trong quá khứ, sự cạnh tranh giữa các bộ lạc khốc kiệt hơn nhiều.
Trên đảo có quá ít sinh vật hoang dã để săn bắt.
Lợn có thể là nguồn dinh dưỡng quan trọng,
nhưng nếu chúng chết, có thể vì đại dịch, thì nguồn thức ăn cho cư dân trên đảo là gì?
Tổ tiên vĩ đại của những vũ công kia, là tộc ăn thịt người.
Sự sống trên những hòn đảo xa xôi thuộc Thái Bình Dương vĩnh viễn nằm cân bằng trên đầu ngọn dao.
Không ở đâu chứng thực điều này rõ ràng hơn
trên hòn đảo đơn độc hẻo lánh nhất Thái Bình Dương.
Đảo Easter.
Trên nẻo đất này có một câu chuyện lạ kì
với những sự thêu dệt thêm cho đến tận ngày nay.
Chỉ dài 13 dặm, rộng 7 dặm,
đảo Easter vươn lên như một pháo đài đầu ngọn sóng,
bao bọc bốn bề là đại dương mênh mông.
Gần 1.000 năm trước, con người đã đặt chân lên đây.
Hầu hết những gì chúng ta biết về nền văn minh đó
chỉ có thể được sắp xếp tuần tự từ những di tích còn sót lại.
Một nơi kì lạ và hoang vắng.
Nét nổi bật nhất giữa khung cảnh hoang sơ và lộng gió này
là hàng trăm tượng đá cỡ lớn, có tên gọi Moai,
được xem là tạc theo chân dung những thủ lĩnh tổ tiên.
Thật khó để tin rằng một nền văn minh bậc cao
với khả năng tạc dựng tượng đá nguyên khối
lại phát triển từ một khu vực hoang sơ như vậy.
Sự thật...
...không phải vậy.
Khi những người định cư đầu tiên khám phá ra đảo Easter,
nơi đây đã là một thiên đường.
Những mỏm đá hoang vu này
đã từng là mái nhà của những đàn hải âu lớn nhất Nam Thái Bình Dương.
Những mảnh đất giàu khoáng vật từ núi lửa đã nuôi dưỡng một cánh rừng cọ lớn
với rất nhiều sinh vật đặc sắc,
gồm các họ diệc, vẹt, gà nước, và cú trên đảo Easter.
Ngày nay, chúng đã không còn.
Con người, về căn bản, đã không có động thái tích cực hơn.
Sự trỗi dậy và lụi tàn đầy bi kịch của cư dân đảo Easter,
là người Rapa Nui, giờ đã thành huyền thoại.
Khu khai thác đá này đã từng tập trung phần lớn lực lượng lao động trên đảo,
hàng ngàn người,
mỗi tộc đều cố gắng tạc dựng chân dung tổ tiên mình
lớn hơn tộc láng giềng của họ.
Một số lượng lớn gỗ đã được trưng dụng
để vận chuyển và dựng tượng đá Moai,
một cách chậm rãi nhưng không tránh khỏi, rừng rậm dần biến mất.
Cuối cùng, không còn gỗ thậm chí để đóng thuyền.
Thiếu thuyền đánh cá,
họ đã tự khước từ nguồn thức ăn chính của mình,
và là phương tiện giải thoát duy nhất.
Khi nguồn tài nguyên thu hẹp,
xã hội trên đảo lâm vào sự hỗn loạn và chiến trận.
Những tượng lớn bị xô xuống đất,
có thể là phương tiện phá hoại giữa những nhóm giao tranh.
Nhà cửa bị phá hủy và đá làm nền được dùng
để xây dựng hầm trú ẩn gia cố trong các hang động dưới lòng đất.
Những bằng chứng thậm chí cho thấy nếu lập giả thuyết những gì còn quan sát được
thì sự đói khát đã dẫn đến hành động ghê tởm nhất - ăn thịt đồng loại.
Có thể hiểu, những trang lịch sử của miền đất Easter còn gây nhiều tranh cãi,
bởi nó cho thấy người Rapa Nui đã thiển cận đến khó tin.
Vì khi số lượng gỗ giảm sút, tại sao họ không có động tĩnh gì?
Nhưng một lý thuyết mới cho rằng, người Rapa Nui đã không đủ sức ngăn cản sự sụp đổ,
bởi khi họ đến đây,
họ không phải là duy nhất.
Chuột luôn song hành cùng con người đến từng ngóc ngách trên đại dương.
Trên đảo Easter, sức ảnh hưởng của chúng thật khủng khiếp.
Với số lượng nhân lên thành đại dịch, chúng đã phá hoại các loại hoa quả,
chim hải âu, và cả hạt mầm cọ,
làm ngừng quá trình sinh sôi của cây cọ
rất lâu trước khi thân cây cuối cùng bị hạ.
Có thể số phận của đảo Easter đã không bị định đoạt
bởi người đã đốn cây cọ cuối cùng,
mà bởi con chuột đã tiêu hóa nốt hạt mầm sau chót.
Những hòn đảo khác của Nam Thái Bình Dương cũng chứng kiến sự trỗi dậy rồi lụi tàn của từng nền văn minh,
dù không một nền văn minh nào để lại nguồn kí ức sống động
như những tượng đá khổng lồ của người Rapa Nui.
Giờ đây, khi được tái hiện,
chúng trở thành biểu tượng của sự sống bấp bênh trên hoang đảo.
Bởi hòn đảo đã không bị ruồng bỏ.
Một vài người Rapa Nui đã sống sót, và giờ đây họ lại tiếp tục sinh sôi,
thu hút du khách từ thế giới bên ngoài.
Cây cối đã sinh trưởng
cho dù đã quá muộn với những sinh vật hiếm có từng hiện diện nơi đây.
Ở đâu đó, suốt dọc Thái Bình Dương, vẫn còn đủ thời gian.
Con người đang cật lực trong công cuộc xóa bỏ những gì không thuộc về nơi này
và tạo không gian mới cho những loài sinh vật quý hiếm,
từ loài Kagu tới loài Kakapo,
để biến Nam Thái Bình Dương thành thế giới diệu kì duy nhất.
NHẬT KÝ NAM THÁI BÌNH DƯƠNG
Trong số những loài vật xuất hiện trong chương trình,
loài Dingiso gây khó khăn nhất cho việc quay phim.
Chúng rất hiếm, và chỉ mới được các nhà khoa học khám phá gần đây,
đây là lí do đoàn làm phim muốn ghi lại hình ảnh của chúng.
Cuộc truy tìm đưa đoàn làm phim đến một miền đất cấm, được canh giữ bởi một bộ lạc trên núi cao.
Không ai biết về một chuyến đi đầy cảm xúc phía trước.
Họ bay tới Pogapa, New Guinea,
ngôi làng của bộ lạc Moni, những người bảo vệ kangaroo Dingiso.
Một cuộc họp diễn ra để thảo luận đề nghị từ đoàn thám hiểm.
Với người Moni, loài Dingiso là linh hồn của tổ tiên.
Săn bắt chúng bị nghiêm cấm, nên phải làm sao để họ hiểu là chỉ quay phim?
Nhiều người trong số họ chưa từng đến hồ Wutidi,
vùng đất thiêng của loài Dingiso,
nên việc cho phép đoàn làm phim là một quyết định lớn lao.
Rất nhiều lần tôi đã nghĩ rằng, "Những người này chuẩn bị mở cửa bước ra,
"và chúng tôi sẽ phải khăn gói về nhà."
Nhưng cuối cùng, chúng tôi đã thuyết phục được mọi người,
tôi rất vui vì chúng tôi qua được chuyện này và cuối cùng đã lên đường.
Pilemon, trưởng làng, đã đồng ý hộ tống đoàn phim.
Người Moni giờ đã thực sự nhiệt tình hỗ trợ đoàn tìm dấu vết loài Dingiso.
Xin chào!
Mỗi người có nhịp độ di chuyển riêng.
Đoàn làm phim phải tiến hành mọi việc chậm rãi hơn.
Chúng tôi có thể sẽ bị bỏ rơi đến chết
vì những bà già và trẻ em đã mang máy phát, camera,
cùng lều bạt và tất thảy những gì còn lại!
Đoàn quay phim đã đến rìa vùng đất thiêng của hồ Wutidi.
Từ đây đi vào, mọi thứ phải thay đổi.
Từ chỗ này, đường rất trơn và thực sự nguy hiểm,
nên chúng tôi phải thật chậm rãi.
Từ giờ đến lúc ra, sẽ phải đổi một số cái tên đã dùng.
Wutidi là... chúng tôi không được dùng tên này - mà gọi là vùng đất thiêng.
Dingiso cũng vậy. Chúng tôi phải gọi chúng bằng tên linh vật.
Không được gọi chúng là "Dingiso" thêm nữa.
Cả đoàn tiếp tục trèo lên.
Bây giờ họ đã ở cao hơn mực nước biển 3000 mét.
Thật điên rồ. Cảnh vật thay đổi hoàn toàn.
Chung quanh rất khô, cứng và thưa thớt,
và tôi nghĩ đây là môi trường sống của loài sinh vật này,
giữa những đám cây cằn cỗi.
Cuối cùng, họ đã đến vùng hồ thiêng. Họ phải ghi nhớ những nguyên tắc thiêng nữa.
Hồ Ezimoga,
tên gọi được dùng trong khu vực này.
Và đây là vị trí trung tâm
nơi có địa thế tốt để quan sát "manimomaga",
tên gọi khác cho loài kangaroo trên cây.
Và mọi người...
tất cả đều khá tâm trạng khi lên đến nơi.
Ngay cả trưởng làng Pilemon cũng rơi lệ.
Hồ Ezimoga là yếu tố văn hóa quan trọng của người Moni.
Một cơ hội cực cực lớn cho mọi người được đến đây, chiêm ngưỡng nơi này.
Với lều trại được dựng lên, cuộc tìm kiếm Dingiso diễn ra trong tinh thần nghiêm túc,
và không lâu sau, Pileon thông báo ông đã tìm thấy cái gì đó.
Dấu vết trên đất chứng tỏ con Dingiso đã ở đây, và còn mới.
Ông nói con vật đã tạo một vết lớn ở đây, nên nó rất to,
và nó chúi mũi vào đây để tìm kiếm sâu bọ,
nên cái lỗ có hình dạng mũi Dingiso
nó đã dùng móng vuốt, đào lớp đất lên.
Nhưng Dingiso được xem là loài ăn cỏ, không phải sâu bọ.
Có thể là dấu vết của loài ăn kiến có gai, hoặc một con nhím.
Ấn tượng của Pileon về con vật khẳng định với đoàn rằng, ông đã không nhầm lẫn,
loài nhím không cư trú trên cây.
Điều đó chỉ cho thấy rất ít người biết về Dingiso.
Thật phấn khích khi được quan sát dấu vết của loài sinh vật tồn tại,
bởi con vật có chút gì đó thật huyền bí,
đặc biệt là 2 tuần trước, chúng tôi đã mất nhiều thời giờ để đến đây
và cơ hội để quay phim loài vật thật mong manh,
nhưng giờ đây có cảm giác cơ hội lại tràn trề, thật là tuyệt!
Nhưng loài sinh vật vẫn lẩn khuất đâu đây.
Một tuần đã trôi qua,
đoàn tìm kiếm chia làm nhiều hướng để mở rộng phạm vi.
Chỉ 3 trong số những người này từng nhìn thấy Dingiso.
Cơ hội tiếp tục tìm kiếm nhỏ dần.
Trưởng làng Pileon đã đi sang phía bên kia thung lũng.
Cả đoàn đã sẵn sàng theo sau khi có tín hiệu tốt.
Sáng hôm sau, kì lạ thay, người đưa thư mang lá thư của Pileon.
Nhưng đó không là tin họ muốn nghe.
Ông ấy chỉ yêu cầu nguồn cung thực phẩm mới.
Cả đoàn phim từ bỏ hi vọng.
Đêm hôm đó,
trưởng làng trở về với một bất ngờ gây choáng váng.
Những người từ phía bên kia thung lũng vừa vào,
và chúng tôi không chắc họ mang theo những gì.
Họ vừa mới bước chân vào trong trại.
Cả đoàn lo ngại điều tồi tệ nhất.
Dường như ông ấy mang một con vật sống.
Đây chưa bao giờ là một phần của kế hoạch.
Suốt chuyến đi, đoàn cố giải thích rõ ràng rằng
họ chỉ muốn ghi lại hình ảnh Dingiso nơi hoang dã.
Đó là một con Dingiso.
Điều cuối cùng mà bất cứ ai trong đoàn muốn chứng kiến,
tất cả đều rất lo lắng.
Giờ đây mối bận tâm duy nhất là chăm sóc con vật.
Ngày mai, chúng tôi phải mang nó trở lại cùng họ.
Không thể thả nó ở đây, nó cần được thả về lãnh thổ của nó.
Vâng, và chúng tôi định sẽ giữ nó như thế này suốt đêm,
cách duy nhất để con Dingiso được an toàn,
sau đó mang nó trở lại để phóng sinh vào ngày mai.
Với Pilemon, con kangaroo là linh vật.
Nên ông ấy tổ chức buổi tế lễ thần linh cho việc bắt Dingiso.
Đoàn làm phim khởi hành sớm nhất có thể, để đưa Dingiso trở lại mái nhà của nó.
Loài Dingiso được tôn sùng cao độ trong văn hóa Moni,
đến nỗi Pileon muốn chia sẻ điều đó cho cả thế giới bên ngoài.
Thật kì lạ, đưa sinh vật đến với đoàn
lại là cách chứng tỏ sự kính trọng của ông với con vật.
Việc quay phim giờ đây phụ thuộc vào diễn xuất của con vật, khi được thả ra.
Cuối cùng chúng tôi đến nơi mà con vật được tìm thấy.
Tôi nghĩ đúng là nó ở trên cây... một trong những cây xung quanh đây.
Chúng tôi sắp thả nó ra và chờ đợi điều sắp đến.
Trong sự căng thẳng cao độ,
con Dingiso tỏ ra không hoảng loạn hay bị phương hại.
Nó trèo lên cây, và cứ như thể không có gì bất thường.
Tốt, nó đã bắt đầu ăn một ít, là dấu hiệu rất tốt.
Sau tất cả những trở ngại, chuyến đi, mọi thứ,
thật tuyệt khi được thấy nó nhồm nhoàm một ít thức ăn,
một giấc ngủ ngắn và trông hoạt bát hơn.
Nó ở đây, nơi nó thuộc về, trên một cành cây.
Loài kangaroo leo cây!
Một chuyến đi thực sự giàu cảm xúc với cả đoàn.
Cuối cùng,
là những thước phim sâu sắc về loài thú ẩn dật, như chỉ trong tưởng tượng
trở về nhà, nơi nó thực sự bỏ lại thế giới ngoài kia.